Khơi thông nội lực, tiếp sức doanh nghiệp

Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn đã có cuộc trao đổi cởi mở với Mekong ASEAN về lộ trình khơi thông các nguồn lực nội tại, từ việc cụ thể hóa chính sách thuế đến việc nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, vững vàng cùng đất nước vươn tầm trong kỷ nguyên mới.

Mekong ASEAN: Nhìn lại năm 2025, xin Thứ trưởng hãy cho biết đâu là những yếu tố cốt lõi giúp ngành tài chính hoàn thành tốt dự toán thu ngân sách năm 2025?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Năm 2025 là năm đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính, đồng thời cũng là năm đặt ra nhiều khó khăn, thách thức mới trong bối cảnh bối cảnh tình hình thế giới, khu vực liên tục chuyển động với tốc độ cao, nhiều yếu tố bất định đến những khó khăn trong nước. Đặc biệt tác động nặng nề của thiên tai, bão lũ tại nhiều địa phương, đã gây khó khăn trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp.

Quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tái cơ cấu tổ chức bộ máy theo chỉ đạo của Trung ương đặt ra yêu cầu cao về khả năng chủ động, kịp thời ổn định nhân sự, hoàn thiện quy trình và nâng cao hiệu quả phương thức điều hành. Đồng thời, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu cũng đặt ra những nhiệm vụ mới, đòi hỏi ngành Tài chính phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ trọng tâm vừa nhanh chóng tái cơ cấu, ổn định bộ máy quản lý thu phù hợp với mô hình tổ chức mới, vừa bảo đảm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ thu ngân sách trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.

Trước bối cảnh đó, ngành tài chính đã kiên định mục tiêu, giữ vững kỷ luật tài khóa, đồng thời đổi mới phương thức quản lý để thích ứng hiệu quả với bối cảnh mới. Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, tổng thu NSNN năm 2025 đạt được những kết quả tích cực, không chỉ về đích sớm mà còn đảm bảo theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ giao “phấn đấu tăng thu ngân sách Nhà nước ít nhất 25% so với dự toán”.

Thu ngân sách của mỗi quốc gia phụ thuộc vào 3 yếu tố cơ bản là kinh tế, chính sách và quản lý. Kết quả thu ngân sách năm 2025 là minh chứng rõ nét sự phối hợp hài hòa và phát huy hiệu quả cả ba yếu tố nền tảng, được hình thành trên cơ sở những yếu tố then chốt sau:

Trước hết, là sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội tăng cường giám sát, chỉ đạo và ban hành kịp thời nhiều chủ trương, chính sách, quyết sách chiến lược mang tầm đương đại, đột phá, hiệu quả tạo ra tiềm năng mới, động năng mới, không gian phát triển mới cho đất nước trong kỷ nguyên mới.

Sự phối hợp chỉ đạo thu chặt chẽ của chính quyền các cấp và đặc biệt là Bộ Tài chính trong việc tổ chức đưa chính sách vào cuộc sống hỗ trợ kịp thời cho doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao, là tiền đề quyết định tăng thu cho ngân sách năm 2025. Sự nỗ lực phục hồi, duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân, tạo nguồn thu cho ngân sách.

Thứ hai, thông qua công tác quản lý thuế, ngành tài chính đã theo sát, đồng hành cùng doanh nghiệp, nhận diện sớm những rủi ro có thể tác động đến sức khoẻ của doanh nghiệp, kịp thời tham mưu các giải pháp tài khóa mạnh mẽ với quy mô lớn nhất từ trước đến nay như miễn, giảm, giãn và hoãn hàng loạt sắc thuế, phí, lệ phí; gia hạn tiền thuê đất; triển khai chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội quy mô lớn; đẩy mạnh đầu tư công vào hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, y tế, giáo dục và an sinh xã hội.

Chính sách tài khóa được ban hành, triển khai kịp thời đúng lúc, đúng chỗ, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, đầy đủ, tiếp sức kịp thời cho hàng triệu doanh nghiệp và hàng chục triệu người dân tháo gỡ khó khăn, phục hồi sản xuất, bảo đảm việc làm, tạo dư địa thúc đẩy đầu tư, gia tăng năng lực nội tại, tạo nguồn tăng thu cho ngân sách Nhà nước.

Thứ ba, chất lượng công tác quản lý thu đã chuyển biến rõ nét thông qua việc quyết liệt sắp xếp lại bộ máy, tinh gọn tổ chức và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa, chuyển đổi số công tác quản lý, chống thất thu hiệu quả.

Song song với đó, cơ quan thuế chủ động phối hợp với các Bộ, ngành và chính quyền địa phương tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách, giá và thủ tục, từng bước khai thác hiệu quả các nguồn thu còn dư địa, nhất là thu từ đất đai và các hoạt động kinh tế mới trên nền tảng số, thương mại điện tử,…

Với những nỗ lực không ngừng trong công tác quản lý thu, khai thác tăng thu dù năm 2025 thực hiện nhiều chính sách giảm thuế với quy mô lớn tuy nhiên thu ngân sách Nhà nước không giảm mà vẫn đạt được kết quả thu tích cực.

Mekong ASEAN: Những cải cách, thay đổi chính sách về thuế – thông qua việc cụ thể hóa các luật, nghị định về thuế thời gian qua có ý nghĩa quan trọng như thế nào đối với kinh tế Việt Nam trong trung và dài hạn, thưa ông?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Bám sát các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước cũng như các mục tiêu của Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030 trong thời gian qua, Bộ Tài chính đã thực hiện nghiên cứu, rà soát đánh giá tổng thể các luật về thuế để báo cáo cấp có thẩm quyền lộ trình, định hướng sửa đổi, bổ sung các luật này một cách toàn diện.

Đến nay, đã báo cáo Chính phủ trình Quốc hội thông qua các Luật thuế quan trọng là: Luật Thuế giá trị gia tăng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế Giá trị gia tăng; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp; Luật Quản lý thuế; Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi); Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt; Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 8 Luật, trong đó có Luật Thuế xuất khẩu, nhập khẩu, Luật Thuế Giá trị gia tăng; đồng thời, trình Chính phủ thông qua các Nghị định hướng dẫn thi hành.

Những cải cách, điều chỉnh chính sách thuế tại các luật và nghị định nêu trên đã và đang góp phần tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và phát triển sản xuất, kinh doanh; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch để người nộp thuế nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật về thuế.

Đồng thời, qua việc sửa đổi, bổ sung các Luật thuế đã từng bước khắc phục những bất cập, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách thuế thời gian qua, thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về thuế, qua đó, khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Cùng với đó, quá trình cải cách, sửa đổi các luật thuế trong thời gian qua còn góp phần phát huy có hiệu quả vai trò của chính sách thuế dưới phương diện là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng của nền kinh tế nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, khuyến khích đầu tư, phát triển các ngành, lĩnh vực và địa bàn ưu tiên của đất nước, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh phát triển, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển bền vững.

Mekong ASEAN: Thực tế cho thấy khi thuế, phí bị đẩy lên quá cao, doanh nghiệp có xu hướng chuyển chi phí sang người lao động hoặc thu hẹp sản xuất. Theo Thứ trưởng, làm sao để có thể vừa mở rộng nguồn thu ngân sách mà vẫn bảo đảm được động lực kinh doanh và làm việc của người dân?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Việc sửa đổi, hoàn thiện, ban hành các chính sách thuế, phí, lệ phí trong thời gian qua không đặt trọng tâm vào việc tăng thu từ thuế, phí, lệ phí, mà được được thực hiện theo hướng bao quát đầy đủ các nguồn thu, thu hẹp các lĩnh vực còn bỏ sót hoặc chưa được điều tiết phù hợp.

Đồng thời điều chỉnh theo hướng giảm thuế suất, tăng ngưỡng chịu thuế, qua đó vừa đảm bảo mở rộng phù hợp nguồn thu ngân sách vừa hạn chế tối đa việc gia tăng gánh nặng thuế đối với doanh nghiệp và người dân.

Tất nhiên, song song với mục tiêu mở rộng và cơ cấu lại nguồn thu ngân sách Nhà nước theo hướng bền vững, trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, Bộ Tài chính đã kịp thời tham mưu cấp có thẩm quyền và ban hành theo thẩm quyền các giải pháp hỗ trợ về thuế, phí và lệ phí cho người dân và doanh nghiệp.

Qua đó, vừa góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và phát triển sản xuất, kinh doanh, vừa tạo dư địa để duy trì và mở rộng nguồn thu ngân sách một cách bền vững trong trung và dài hạn.

Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu tham mưu Chính phủ báo cáo Quốc hội việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các luật thuế theo hướng mở rộng cơ sở thu, phát triển nguồn thu bền vững, đảm bảo hài hòa giữa thuế trực thu, gián thu, khai thác tốt thuế thu vào tài sản, tài nguyên gắn với việc triển khai chính sách tài khóa chủ động, linh hoạt để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Mekong ASEAN: Nguồn thu ngân sách phần lớn đến từ thu nội địa. Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động như hiện nay thì liệu đây có phải nguồn thu bền vững không? Trong khi đó, khoản thu từ khu vực doanh nghiệp Nhà nước vẫn khá khiêm tốn, chỉ chiếm 8,8% tổng dự toán thu nội địa năm 2026, ông đánh giá ra sao về vấn đề này?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Trước hết, cần khẳng định rằng việc thu nội địa chiếm tỷ trọng chủ đạo trong cơ cấu thu ngân sách Nhà nước là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và phản ánh đúng bản chất của một nền tài chính quốc gia lành mạnh, tự chủ.

Thu nội địa chủ yếu đến từ hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng trong nước, từ người dân và cộng đồng doanh nghiệp, trong đó khu vực kinh tế tư nhân ngày càng giữ vai trò quan trọng. Bộ Tài chính nhận định, thu nội địa, nếu được xây dựng trên nền tảng một nền kinh tế phát triển lành mạnh, môi trường đầu tư – kinh doanh minh bạch, ổn định và khu vực doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh, thì chính là nguồn thu bền vững nhất.

Thời gian qua, cơ cấu thu ngân sách Nhà nước chuyển biến theo hướng bền vững: Thu nội địa ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong tổng thu ngân sách, cụ thể, từ mức trên 60% năm 2010 đã tăng lên hơn 80% vào giai đoạn 2021-2025. Điều này phản ánh cơ cấu thu đang tiếp tục chuyển dịch theo hướng xuất phát từ nội lực sản xuất kinh doanh trong nước, bảo đảm tính bền vững cho nguồn thu ngân sách trong dài hạn.

Tuy nhiên, ngành tài chính cũng nhận thức rất rõ rằng trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động hiện nay, từ rủi ro suy giảm tăng trưởng toàn cầu, biến động địa chính trị, giá cả hàng hóa, đến những thách thức nội tại như sức chống chịu của doanh nghiệp còn hạn chế, việc dựa nhiều vào thu nội địa đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác điều hành chính sách tài khóa.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục bám sát sự chỉ đạo của Chính phủ; đồng thời theo dõi sát sao tình hình kinh tế trong nước và trên thế giới; đánh giá tác động của các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế phí để kịp thời tham mưu xây dựng các kịch bản điều hành, chính sách tài khóa linh hoạt, phù hợp.

Cùng với đó, tăng cường mở rộng cơ sở thu, khai thác bền vững các lĩnh vực tiềm năng như kinh tế số, thương mại điện tử, dịch vụ xuyên biên giới,… nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên hữu hạn. Hiện đại hóa công tác quản lý thuế, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, số hóa trong quản lý, giám sát. Tăng cường quản lý rủi ro và chống gian lận thuế,… Từ đó, phấn đấu hoàn thành “mục tiêu kép” là vừa hoàn thành dự toán thu ngân sách nhưng vẫn đảm bảo hỗ trợ người dân, doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế.

Đối với ý kiến cho rằng khoản thu từ khu vực doanh nghiệp Nhà nước chỉ chiếm khoảng 8,8% tổng dự toán thu nội địa năm 2026, tuy nhiên, cần nhìn nhận vấn đề này một cách toàn diện và khách quan.

Thứ nhất, tỷ trọng này tuy ở mức khiêm tốn nhưng số thu tuyệt đối vẫn tiếp tục tăng so với các năm trước, phản ánh xu hướng tích cực và đi đúng định hướng, chủ trương của Đảng và Nhà nước về cơ cấu lại nền kinh tế.

Theo đó, khu vực doanh nghiệp Nhà nước từng bước được sắp xếp, thu gọn, tập trung vào những lĩnh vực mới hoặc có tính chất quan trọng của nền kinh tế như: năng lượng, kết cấu hạ tầng quốc gia, tài chính, công nghiệp viễn thông, công nghiệp bán dẫn, công nghệ lõi,…

Trong khi đó, không gian phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ngày càng được mở rộng, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và đóng góp chủ yếu vào nguồn thu ngân sách Nhà nước. Việc tỷ trọng thu từ doanh nghiệp Nhà nước giảm dần nhưng số thu vẫn tăng cho thấy nền kinh tế đang vận hành theo hướng hiệu quả hơn, phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai, cần nhìn nhận rõ vai trò của doanh nghiệp Nhà nước không chỉ nằm ở đóng góp trực tiếp vào thu ngân sách, mà còn ở việc giữ vai trò dẫn dắt, ổn định các cân đối lớn của nền kinh tế, “là công cụ, lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng, điều tiết, dẫn dắt thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, khắc phục các “khuyết tật” của cơ chế thị trường”.

Trong nhiều trường hợp, hiệu quả kinh tế – xã hội tổng thể mà doanh nghiệp Nhà nước mang lại không thể chỉ đo bằng số thu nộp ngân sách trong ngắn hạn. Do đó, mức đóng góp trực tiếp vào thu ngân sách của khu vực doanh nghiệp Nhà nước không thể so sánh đơn thuần với khu vực tư nhân hay khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành, địa phương sắp xếp lại doanh nghiệp Nhà nước, tập trung giữ những lĩnh vực then chốt, thiết yếu theo Nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế. Đẩy mạnh cơ cấu lại doanh nghiệp Nhà nước theo hướng nâng cao hiệu quả, minh bạch tài chính, quản trị theo chuẩn mực quốc tế; đồng thời, khai thác tốt hơn nguồn thu từ cổ tức, lợi nhuận sau thuế và quá trình sắp xếp, cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước.

Mekong ASEAN: Thưa Thứ trưởng, dự báo tình hình kinh tế năm 2026 đặt ra nhiều thách thức, đâu là những ưu tiên lớn nhất của Bộ Tài chính nhằm mở rộng cơ sở thu, nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi – phát triển trong trung và dài hạn?

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn: Năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV. Kinh tế trong nước đứng trước nhiều thách thức từ áp lực lạm phát, biến động địa chính trị thế giới và các rào cản thương mại mới, tuy nhiên vẫn có cơ hội từ sự phục hồi mạnh mẽ của dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI), tiến trình chuyển đổi số quốc gia và các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới bắt đầu đi vào chiều sâu.

Để xác định các mục tiêu, định hướng cho công tác cải cách thuế với một tầm nhìn trung và dài hạn, Bộ Tài chính đã xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030. Tại Chiến lược này đã xác định mở rộng cơ sở thu, nuôi dưỡng nguồn thu gắn với yêu cầu khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất kinh doanh phát triển là mục tiêu xuyên suốt của quá trình cải cách hệ thống chính sách thuế của Việt Nam.

Bộ Tài chính sẽ tiếp tục chủ động nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền các giải pháp về cải cách hệ thống thuế phù hợp để thực hiện cơ cấu lại nguồn thu ngân sách nhà nước theo hướng bền vững, điều chỉnh hài hòa giữa thuế gián thu và thuế trực thu; triển khai chính sách tài khóa chủ động, linh hoạt và có trọng tâm.

Trong thời gian trước mắt, tiếp tục ưu tiên thực hiện có hiệu quả các giải pháp về thuế, phí, lệ phí cho doanh nghiệp, người dân đã được cấp có thẩm quyền ban hành gần đây nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh, tăng tổng cầu của nền kinh tế; cùng với đó tiếp tục đẩy mạnh hiện đại hóa công tác quản lý thu, chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình kinh tế khu vực và quốc tế, cũng như tình hình kinh tế trong nước để kịp thời tham mưu cấp có thẩm quyền các giải pháp về thuế, phí và lệ phí phù hợp với diễn biến thực tế. Qua đó, cùng với các giải pháp có liên quan thực hiện thắng lợi các mục tiêu về phát triển kinh tế – xã hội của đất nước trong năm 2026 và các năm tiếp theo.

Mekong ASEAN: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!