Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ ‘phải trở thành tổ chức nghiên cứu hàng đầu khu vực’

Thủ tướng Phạm Minh Chính tới thăm, làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP.

Sáng 23/2, tại Hà Nội, trong ngày làm việc chính thức đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc và thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam – trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ hàng đầu, giữ vai trò trụ cột trong hệ thống khoa học của quốc gia.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới thăm một số đơn vị trực thuộc Viện; tặng quà các vị nguyên lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các nhà khoa học trên các lĩnh vực.

“Pháo đài” quan trọng của tri thức

Trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã khẳng định vị thế là “cánh chim đầu đàn,” là lực lượng nòng cốt trong hệ thống khoa học quốc gia. Những thành tựu mà Viện đạt được là rất đáng tự hào.

Năm 2025, Viện có 2.300 công trình công bố trên các tạp chí uy tín; được cấp 105 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, tăng 2,7 lần so với năm 2024.

Giai đoạn 2021 – 2025, Viện có trên 12.000 công trình khoa học được công bố; được cấp gần 300 bằng sáng chế, gấp 1,5 lần giai đoạn trước – khẳng định vị thế là đơn vị dẫn đầu cả nước về nghiên cứu cơ bản và ứng dụng.

Triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, trong 45 nhiệm vụ được giao, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ đã hoàn thành 12 nhiệm vụ đúng hạn, 33 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn và không có nhiệm vụ nào hoàn thành chậm tiến độ.

Bám sát Danh mục công nghệ chiến lược ban hành kèm theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Viện Hàn lâm đã đạt nhiều kết quả nổi bật. Trong đó, Viện đã chế tạo và làm chủ quy trình chế tạo phần cứng môđun tự lái ứng dụng AI cho xe ô tô điện tự hành; xây dựng giải pháp AI/IoT phát hiện và cảnh báo bất thường sức khỏe vật nuôi theo thời gian thực; phát triển mô hình dự đoán tình trạng sức khỏe cây lúa dựa trên viễn thám và học sâu.

Viện đã ứng dụng thành công công nghệ chỉnh sửa hệ gene tiên tiến nhất hiện nay để khôi phục chức năng gene Rc ở lúa; xác định biến thể gene mới trên trục TLR4/MyD88 liên quan đến ung thư đại trực tràng, cung cấp chỉ dấu sinh học cho y học cá thể hóa; phân lập và nuôi cấy thành công nhiều dòng tế bào phục vụ nghiên cứu thịt nhân tạo.

Viện cũng phát triển công nghệ lõi điện phân nước sản xuất hydro từ năng lượng mặt trời/gió; chế tạo vật liệu nano từ ứng dụng trong nhiệt trị, chẩn đoán hình ảnh MRI và mang thuốc; chế tạo vật liệu điện cực pin Li-ion thế hệ mới (MoS-Se@Gr) có hiệu suất lưu trữ năng lượng cao. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ thúc đẩy chuyển đổi số, với việc xử lý hồ sơ và văn bản điện tử; phát triển hạ tầng và các nền tảng số dùng chung; đào tạo nhân lực cho chuyển đổi số…

Thủ tướng Phạm Minh Chính tới thăm, làm việc tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP.

Tại cuộc làm việc, lãnh đạo và cán bộ, nhà khoa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chia sẻ nhiều vấn đề cùng quan tâm để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự là động lực chính cho tăng trưởng bền vững, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Cùng với đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế và chính sách cho khoa học – công nghệ, nhất là cơ chế quản lý, cơ chế tài chính, cơ chế về nguồn nhân lực, tự chủ về khoa học, công nghệ và đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt chủ trương và giao Viện làm đầu mối chủ trì tổ chức triển khai 5 dự án khoa học và công nghệ chiến lược về:

Các vật liệu tiên tiến phục vụ công nghệ chiến lược; công nghệ sản xuất và chế biến sâu đất hiếm và các khoáng sản chiến lược; công nghệ máy bay không người lái (UAV) thế hệ mới; công nghệ năng lượng hạt nhân; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực khoa học-công nghệ chất lượng cao.

Viện cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép thí điểm thành lập tổ chức khoa học và công nghệ quốc tế về vật liệu chức năng tiên tiến; phê duyệt Đề án xây dựng nguồn nhân lực và hạ tầng nghiên cứu phục vụ phát triển khoa học và công nghệ lượng tử tại Việt Nam; phê duyệt Đề án thu hút các nhóm nghiên cứu xuất sắc quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài trong các ngành công nghệ trọng điểm.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cho rằng trong thời đại khoa học và công nghệ, “hiền tài” chính là đội ngũ trí thức, nhà khoa học, những người trực tiếp tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, giá trị mới cho đất nước và góp phần bảo đảm độc lập tự chủ bằng trí tuệ Việt Nam.

Thủ tướng khẳng định, Đảng, Nhà nước, Chính phủ xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chính, là nguồn lực, là lực lượng sản xuất trực tiếp để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước. Ảnh: VGP.

Điểm lại sự đóng góp của giới trí thức, khoa học trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Thủ tướng Chính phủ khẳng định, hiện nay khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là xu thế tất yếu, sự lựa chọn mang tính chiến lược và là ưu tiên hàng đầu trong đầu tư; là chìa khóa mở ra cánh cửa phát triển đột phá và là động lực quan trọng phát triển kinh tế nhanh, bền vững của các quốc gia.

Đảng, Nhà nước, Chính phủ xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chính, là lực lượng sản xuất trực tiếp để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước. Trong tiến trình đó, vai trò của những nhà nghiên cứu khoa học công nghệ là lực lượng tiên phong; đặc biệt, Viện Hàn lâm chính là “pháo đài” quan trọng của tri thức, nơi kết tinh chất xám và sự sáng tạo vô tận của con người Việt Nam.

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhiệt liệt biểu dương và trân trọng ghi nhận những nỗ lực, cống hiến của các thế hệ nhà khoa học Viện Hàn lâm trong suốt nửa thế kỷ qua; cho rằng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã khẳng định vị thế là “cánh chim đầu đàn,” là lực lượng nòng cốt trong hệ thống khoa học quốc gia. Những thành tựu mà Viện đạt được là rất đáng tự hào.

Chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”

Thủ tướng Chính phủ mong muốn thời gian tới, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần phát triển đột phá, khẳng định vai trò trung tâm khoa học, công nghệ hàng đầu Việt Nam, từng bước ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới.

Viện cần đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành tổ chức nghiên cứu khoa học, công nghệ hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm, theo phương châm 20 chữ: “Trí tuệ tinh hoa – Làm chủ công nghệ – Đổi mới mạnh mẽ – Bám sát tình hình – Kiến tạo tương lai.”

Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Viện thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi, gồm: Chuyển đổi số; chuyển đổi xanh; chuyển đổi năng lượng; chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Viện Hàn lâm cần đi đầu trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào nghiên cứu; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học, công nghệ để làm căn cứ hoạch định chính sách.

Viện cần tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước, đưa các ngành Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới vào năm 2030.

Viện phải đẩy mạnh phát triển hiệu quả các mô hình kinh tế mới như kinh tế không gian tầm thấp, kinh tế dữ liệu, kinh tế bạc, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức, kinh tế chia sẻ, kinh tế ban đêm…; tăng cường kết nối giữa các khu vực kinh tế nhà nước, tư nhân và đầu tư nước ngoài; chú trọng phát triển mạnh các tập đoàn kinh tế lớn, có thương hiệu, uy tín trên trường quốc tế, tham gia sâu rộng vào các chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

Viện Hàn lâm cũng cần chủ động “mở cửa” phòng thí nghiệm, đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn kinh tế tư nhân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Viện cần có cơ chế để nhà khoa học dám dấn thân vào thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa các sáng chế trở thành những sản phẩm thực tế, đóng góp trực tiếp vào chuỗi giá trị sản phẩm.

Chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, hướng dẫn các cơ chế, chính sách liên quan đến trao quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học, công nghệ ; cơ chế kiểm soát, mô hình hợp tác giữa tổ chức khoa học công lập và doanh nghiệp; kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm và giá trị kinh tế, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Viện Hàn lâm xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.

Thủ tướng thăm Đại học Công nghệ Hà Nội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP.

Viện phải hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu khoa học và làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15/3/2026; trình Thủ tướng Chính phủ Đề án tăng cường năng lực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới trong tháng 4/2026.

Chủ động nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển các chương trình, kế hoạch dài hạn, các dự án, đề án quan trọng của Viện đến năm 2030, tầm nhìn 2045; xây dựng, trình cấp có thẩm quyền cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động, con người, nguồn lực, trong đó có tài chính của Viện.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung quy hoạch lại và đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, trong đó có hạ tầng chiến lược và cơ sở vật chất của Viện Hàn lâm; thực hiện “5 rõ” trong huy động nguồn lực gồm “rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ ứng dụng, rõ hiệu quả, rõ đóng góp”; xây dựng đội ngũ nhà khoa học có trình độ cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng; kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu, giữa lý luận và thực tiễn.

Trong quản trị phải chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”; từ “làm nhiều” sang “làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn”; từ “có hoạt động” sang “có sản phẩm cụ thể”; từ “có công trình” sang “có đóng góp lớn cho tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả quốc gia.” Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích sáng tạo.

Lưu ý về thị trường, cơ chế phối hợp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, công nghệ theo hướng không chỉ là tăng số lượng công bố, mà là tăng tầm ảnh hưởng, tăng giá trị học thuật và tăng giá trị ứng dụng; tập trung vào những vấn đề khoa học cơ bản, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.

Đồng thời, phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung; xây dựng môi trường nghiên cứu khuyến khích ý tưởng mới, tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học; hình thành các sản phẩm, giải pháp công nghệ có hàm lượng tri thức cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế; thúc đẩy quả hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học; tăng cường liên kết “3 nhà”: Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp.

Viện đẩy mạnh khai thác, chuyển giao công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ; hình thành các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, tạo giá trị gia tăng và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế, xã hội đất nước.

Thủ tướng tin tưởng rằng với truyền thống đoàn kết và sức sáng tạo vô hạn, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của khoa học Việt Nam. Viện sẽ luôn là nơi sản sinh, nuôi dưỡng và hội tụ những hào kiệt của thời đại mới – những hào kiệt chinh phục không phải thành lũy, mà là những đỉnh cao công nghệ; những hào kiệt góp phần giữ vững chủ quyền không chỉ bằng ý chí, mà bằng trí tuệ và sáng tạo.

Nhân dịp này, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam do có thành tích xuất sắc trong công tác, đóng góp vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thủ tướng Phạm Minh Chính thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao bằng chứng nhận Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP.