Trục xuyên tâm chiến lược của giao thông đô thị TP HCM

Phối cảnh đoàn tàu và dự án metro số 2 (tuyến Bến Thành – Tham Lương). Ảnh: THACO Group

TP HCM vừa tổ chức lễ khởi công tuyến Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) vào ngày 15/1/2026. Dự án được triển khai trong bối cảnh thành phố đang điều chỉnh quy hoạch giao thông và không gian đô thị theo hướng ưu tiên vận tải khối lượng lớn, đồng thời xem xét gắn kết đầu tư metro với tổ chức lại sử dụng đất và phát triển đô thị quanh các nhà ga.

Metro số 2 trong mạng lưới metro liên thông của TP HCM

Các đại biểu bấm nút khởi công Dự án Metro số 2 (tuyến Bến Thành – Tham Lương). Ảnh: THACO Group

Tuyến Metro số 2 có chiều dài khoảng 11,3 km, điểm đầu tại ga trung tâm Bến Thành, chạy dọc các trục Cách Mạng Tháng Tám – Trường Chinh, và điểm cuối giai đoạn này là ga Tân Bình.

Trong quy hoạch hệ thống đường sắt đô thị, TP HCM xác định xây dựng mạng lưới metro liên thông, với các tuyến hội tụ tại khu vực trung tâm và mở rộng ra các hướng phát triển.

Metro số 2 được bố trí như một trục kết nối trung tâm với khu vực Tây Bắc, nơi tập trung các khu dân cư hiện hữu và các không gian phát triển đô thị trong tương lai.

Việc tuyến đi qua các hành lang giao thông có mật độ phương tiện cao cho thấy metro được đặt trong mục tiêu chia sẻ lưu lượng với giao thông đường bộ, từng bước nâng tỷ trọng vận tải công cộng trong cơ cấu đi lại đô thị.

Dự án Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương) có tổng mức đầu tư khoảng 55.179 tỷ đồng, sử dụng ngân sách TP HCM. Tuyến gồm khoảng 9,3 km đi ngầm, khoảng 2 km đi trên cao, với 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và khu Depot Tham Lương.

Theo thông tin từ chủ đầu tư, dự án áp dụng tiêu chuẩn công nghệ châu Âu, mức tự động hóa GoA4, cho phép tàu vận hành hoàn toàn tự động, giám sát và điều khiển từ trung tâm.

Lựa chọn công nghệ này được đặt trong định hướng phát triển giao thông công cộng ít phát thải, phù hợp với các mục tiêu chuyển dịch cơ cấu giao thông của thành phố.

Phối cảnh Depot Tham Lương thuộc tuyến Metro số 2. Ảnh: THACO Group

Song song với đầu tư hạ tầng metro, TP HCM đang xem xét triển khai phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng dọc các tuyến đường sắt đô thị (TOD), trong đó có Metro số 2.

Cách tiếp cận này thường được các cơ quan quy hoạch và giao thông đô thị quốc tế mô tả là tổ chức không gian đô thị quanh các điểm trung chuyển, nhằm tăng khả năng tiếp cận bằng đi bộ, kết nối đa phương thức và sử dụng đất hiệu quả hơn trong phạm vi ảnh hưởng của nhà ga.

Trong thực tiễn quản lý đô thị, mô hình này thường bao gồm các nội dung như: rà soát lại quy hoạch sử dụng đất quanh nhà ga, điều chỉnh mật độ và chức năng xây dựng, tổ chức kết nối giao thông tiếp cận (first/last mile) và phối hợp giữa đầu tư hạ tầng giao thông với quy hoạch đô thị.

Đối với Metro số 2, việc tuyến đi qua các phường nội thành và khu dân cư đông đúc đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa tiến độ thi công metro và công tác quy hoạch – quản lý đô thị tại các khu vực dọc tuyến.

Phát biểu tại lễ khởi công, ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND TP HCM, cho biết Metro số 2 đi qua nhiều trục đường chính và phường trung tâm, do đó việc triển khai phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, tiến độ, an toàn giao thông và an sinh xã hội.

Lãnh đạo thành phố yêu cầu Ban Quản lý đường sắt đô thị, các nhà thầu và đơn vị tư vấn tuân thủ nghiêm các quy định về đầu tư xây dựng, chú trọng bảo vệ môi trường và hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.

Đồng thời, các sở, ngành được giao nhiệm vụ đẩy nhanh thủ tục quy hoạch và đầu tư liên quan, bảo đảm tính đồng bộ giữa metro và các dự án phát triển đô thị đi kèm.

Tổng thầu EPC và nội dung chuyển giao công nghệ

Ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT THACO. Ảnh: THACO Group

Trong dự án Metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương), THACO tham gia với vai trò Tổng thầu EPC trong liên danh, chịu trách nhiệm thực hiện trọn gói các công việc từ thiết kế, mua sắm đến thi công theo hợp đồng EPC tích hợp.

Theo ông Trần Bá Dương, dự án được triển khai theo hướng tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị đường sắt đô thị, thông qua hợp tác với các đối tác nước ngoài và từng bước tiếp nhận chuyển giao công nghệ, cả ở khâu thiết kế, thi công xây dựng lẫn sản xuất và cung ứng thiết bị.

Trong cấu trúc liên danh, Đại Quang Minh đảm nhiệm vai trò quản lý chung, điều phối và điều hành các nhà thầu trong lĩnh vực xây dựng. THACO Industries, tập đoàn thành viên phụ trách cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ, tham gia thiết kế, sản xuất và cung cấp đầu máy, toa xe, các cấu kiện, linh kiện đường sắt và hệ thống cơ điện cho toàn tuyến, đồng thời tiếp nhận công nghệ và tham gia sản xuất thiết bị thi công công nghệ cao.

Theo đại diện Tổng thầu EPC, cách tổ chức này cho phép doanh nghiệp Việt Nam tham gia đồng thời vào các khâu cốt lõi của dự án EPC, thay vì chỉ tập trung vào phần xây lắp.

Quá trình triển khai dự án cũng được sử dụng để bổ sung, hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và định mức liên quan đến đường sắt đô thị, làm cơ sở tham chiếu cho các dự án tương tự trong tương lai.

Về quản trị dự án, phía Tổng thầu EPC cam kết tuân thủ các quy định pháp luật, quản lý chặt chẽ chất lượng, tiến độ và chi phí, đồng thời bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh môi trường và hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân trong khu vực thi công. Nội dung chuyển giao công nghệ và nội địa hóa được xác định theo các chỉ tiêu và lộ trình do cơ quan quản lý Nhà nước đặt ra.

Nếu dự án tuyến tàu điện ngầm số 2 thành công về mọi mặt, trong đó có công tác quản trị dự án, sẽ tạo tiền đề và cơ sở để Hệ thống đường sắt của TP HCM sẽ được tiếp tục đầu tư xây dựng với tiến độ, chi phí đầu tư và vận hành tối ưu nhất trong thời gian tới.

Trong khu vực ASEAN, các đô thị lớn như Bangkok, Jakarta và Kuala Lumpur phát triển hệ thống metro theo cách tiếp cận mạng lưới, với quy mô và mức độ tích hợp khác nhau. Cơ quan quản lý metro tại Bangkok và Kuala Lumpur công bố các mạng lưới đang vận hành với hàng chục đến hàng trăm km tuyến, trong khi Jakarta triển khai theo lộ trình từng giai đoạn, bắt đầu từ trục Bắc – Nam.

Trong bối cảnh đó, Metro số 2 của TP HCM là một tuyến trong giai đoạn hình thành mạng lưới, được tổ chức kết nối với các tuyến khác tại khu vực trung tâm, đặc biệt là ga Bến Thành.

Việc bố trí tuyến trong cấu trúc mạng lưới và gắn với định hướng phát triển đô thị theo giao thông công cộng cho thấy cách tiếp cận đang được TP HCM triển khai song song với đầu tư hạ tầng metro.

Theo kế hoạch, Metro số 2 dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác vào năm 2030. Khi đó, tuyến sẽ trở thành một cấu phần trong hệ thống đường sắt đô thị TP HCM, kết nối trung tâm với khu vực Tây Bắc và hỗ trợ việc tổ chức lại không gian đô thị dọc hành lang tuyến.

Việc triển khai Metro số 2 cùng các tuyến khác được thành phố đặt trong mục tiêu phát triển hạ tầng giao thông công cộng đồng bộ, làm nền tảng cho các bước điều chỉnh quy hoạch đô thị trong dài hạn.