Xanh hóa các khu công nghiệp tiếp sức cho chu kỳ tăng trưởng mới của Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Thanh Minh, Giám đốc quốc gia Việt Nam của Liên minh Năng lượng toàn cầu vì con người và hành tinh (GEAPP)

Trong bài viết dưới đây, bà Nguyễn Thị Thanh Minh, Giám đốc quốc gia Việt Nam của Liên minh Năng lượng toàn cầu vì con người và hành tinh (GEAPP), phân tích vì sao xanh hóa các khu công nghiệp đang trở thành một trụ cột mới cho tăng trưởng bền vững và năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Các khu công nghiệp (KCN) của Việt Nam từ lâu đã đóng vai trò then chốt trong hành trình phát triển kinh tế của đất nước.Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), đến nay, trên cả nước có 478 KCN được thành lập, trong đó 324 KCN đã đi vào hoạt động.

Hệ thống này không chỉ tạo việc làm và thu hút đầu tư, mà còn góp phần định hình vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất ngày càng quan trọng trong khu vực.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, câu chuyện phát triển KCN đang bước sang một chương mới. Xanh hóa KCN không còn là một lựa chọn mang tính môi trường đơn thuần, mà đang trở thành một khoản đầu tư chiến lược cho năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Cách thức các KCN tích hợp năng lượng sạch, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải sẽ ngày càng quyết định sức hấp dẫn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khung thể chế ngày càng đồng bộ

Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước củng cố nền tảng chính sách để dẫn dắt quá trình chuyển đổi này. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh vạch ra lộ trình tích hợp năng lượng tái tạo song song với bảo đảm an ninh năng lượng.

Nghị định 35/2022, kế thừa Nghị định 82/2018, thúc đẩy các mô hình KCN thế hệ mới như KCN sinh thái, KCN hỗ trợ và khu công nghệ cao, đồng thời tinh gọn quy trình quy hoạch và phê duyệt, tạo điều kiện cho nhà đầu tư triển khai nhanh hơn và minh bạch hơn.

Đặc biệt, tháng 12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Quy hoạch (số 112/2025/QH15), thay thế Luật Quy hoạch 2017 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2026.

Luật mới đặt nền tảng pháp lý thống nhất cho toàn bộ hệ thống quy hoạch, từ ngành, lĩnh vực đến không gian phát triển, giúp các kế hoạch như KCN sinh thái, hạ tầng năng lượng sạch và phát triển công nghiệp được tích hợp đồng bộ hơn trong tổng thể quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội.

Sự nhất quán này tạo ra “đường ray” dài hạn để các sáng kiến xanh hóa KCN được triển khai bền bỉ, thay vì chỉ là những dự án rời rạc. Song song với việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch, Việt Nam cũng đang từng bước định hình các khung vận hành cho những hạ tầng năng lượng mới.

Cũng trong tháng 12/2025, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 62/2025/TT-BTC, hướng dẫn phương pháp xác định và phê duyệt khung giá cũng như nội dung cơ bản của hợp đồng dịch vụ đối với hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) kết nối lưới điện.

Với văn bản này, các giải pháp lưu trữ năng lượng lần đầu tiên được đặt trong một khuôn khổ thương mại rõ ràng hơn, giúp các dự án BESS tiến gần hơn tới việc triển khai trên quy mô thị trường, thay vì chỉ dừng ở các mô hình thí điểm.

Trong bối cảnh đó, việc tích hợp BESS vào các KCN, nơi tập trung phụ tải lớn, điện mặt trời áp mái và biểu giá theo thời gian sử dụng, ngày càng trở nên khả thi về cả kỹ thuật lẫn tài chính. Các khuôn khổ mới này giúp tạo ra một nền tảng vận hành ổn định để các mô hình kết hợp giữa năng lượng tái tạo và lưu trữ được nhân rộng trong môi trường công nghiệp.

Cùng với Chiến lược tăng trưởng xanh và hệ thống thông tin quốc gia về KCN, các khuôn khổ thể chế này đang hình thành một nền tảng thuận lợi cho công nghiệp bền vững, nơi các quyết định đầu tư có thể dựa trên tầm nhìn dài hạn và dữ liệu nhất quán.

Áp lực chuỗi cung ứng và cơ hội của Việt Nam

Hệ thống quang điện mặt trời áp mái đáp ứng một phần đáng kể nhu cầu điện xanh của các nhà máy sản xuất. Ảnh: GEAPP

Trên bình diện toàn cầu, các chuỗi cung ứng đang thay đổi nhanh chóng khi tiêu chuẩn phát triển bền vững trở thành yêu cầu mặc định. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt ra tiêu chí chặt chẽ về phát thải, tỷ lệ năng lượng tái tạo và minh bạch carbon trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh đó, việc xanh hóa KCN mở ra cho Việt Nam một cơ hội quan trọng: thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, đồng thời bảo vệ năng lực cạnh tranh dài hạn của nền công nghiệp.

Các giải pháp năng lượng sạch, lưu trữ năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng điện không chỉ giúp giảm chi phí, mà còn tăng độ tin cậy vận hành, yếu tố đặc biệt quan trọng với môi trường sản xuất công nghiệp.

Đối với doanh nghiệp trong KCN, nơi mỗi phút gián đoạn đều kéo theo tổn thất, khả năng chủ động về năng lượng ngày càng trở thành một lợi thế chiến lược.

Trong bức tranh rộng hơn của hệ thống điện, KCN là nơi các giải pháp lưu trữ thể hiện giá trị kinh tế rõ nét nhất. Tại đây hội tụ phụ tải lớn, điện mặt trời áp mái, biểu giá điện theo thời gian sử dụng và yêu cầu cao về độ ổn định.

Chính sự kết hợp này khiến KCN trở thành môi trường tự nhiên để các mô hình năng lượng sạch và lưu trữ được triển khai trước khi mở rộng ra quy mô toàn hệ thống.

Một nghiên cứu tiền khả thi gần đây của GEAPP tại một nhà máy trong một khu công nghiệp đã cung cấp những bằng chứng thực tiễn về khả năng triển khai hiệu quả các giải pháp điện sạch trong môi trường khu công nghiệp.

Hệ thống điện mặt trời áp mái quy mô khoảng 3,3 MWp hiện đang đáp ứng một phần đáng kể nhu cầu điện của nhà máy, đồng thời tạo ra lượng điện dư thừa vào cuối tuần và các thời điểm phụ tải thấp.

Kết quả phân tích cho thấy việc tích hợp một hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) với công suất khoảng 1 MW và dung lượng khoảng 2,3 MWh có thể tận dụng hiệu quả nguồn điện dư thừa này. Qua đó giảm phụ thuộc vào lưới điện trong giờ cao điểm, hạn chế hiện tượng cắt giảm công suất và cải thiện tính ổn định chi phí điện dưới cơ chế biểu giá theo thời gian sử dụng.

Thông qua các công cụ mô phỏng như REopt và System Advisor Model, các cấu hình BESS được thiết kế hợp lý có thể hỗ trợ dịch chuyển phụ tải, nâng cao hiệu quả khai thác điện mặt trời và tăng khả năng chống chịu trước biến động của lưới điện.

Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa với một dự án cụ thể, mà còn tạo ra các tham chiếu quan trọng cho việc mở rộng mô hình ra quy mô KCN.

Các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và mô hình thí điểm do GEAPP và các đối tác triển khai đã cung cấp dữ liệu thực tiễn, góp phần hình thành những cách tiếp cận phù hợp với điều kiện vận hành của hệ thống điện và KCN tại Việt Nam.

Khi các khung hướng dẫn cho lưu trữ năng lượng ngày càng rõ ràng, những bài học từ thực địa như Regina giúp rút ngắn khoảng cách giữa định hướng và triển khai.

Tài chính – Kỹ thuật – Chính sách cùng vận hành

Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, chuyên gia kỹ thuật, đơn vị vận hành KCN và các đối tác tài chính đang từng bước hình thành những nền tảng chung về hiệu suất, nhu cầu đầu tư và yêu cầu vận hành.

Những mô hình hợp tác này cho phép định hướng được chuyển hóa thành kết quả có thể đo lường, đồng thời tạo niềm tin cho khu vực tư nhân tham gia vào các giải pháp năng lượng sạch và lưu trữ.

Thông qua các chương trình như ENABLE, sáng kiến khu vực do Liên minh khởi xướng nhằm “tạo điều kiện” cho việc triển khai hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và các giải pháp điện linh hoạt cho các nền kinh tế carbon thấp, GEAPP đang đóng vai trò nền tảng trong việc thúc đẩy các giải pháp năng lượng sạch trong KCN.

Cùng với sự tham gia ngày càng lớn của các quỹ gắn với tiêu chí ESG và các mô hình tài chính kết hợp (blended finance), ENABLE góp phần huy động nguồn vốn ưu đãi và vốn tư nhân, tạo điều kiện để các dự án được triển khai ở quy mô lớn hơn và có khả năng nhân rộng trong các KCN.

Bên cạnh đó, các sáng kiến như Chương trình Hiệu quả năng lượng công nghiệp Việt Nam và các dự án do UNIDO hỗ trợ đang giúp các KCN đo lường, cải thiện và nhân rộng hiệu quả hoạt động trên toàn quốc.

Việt Nam đang cho thấy tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải có thể song hành. Bộ Tài chính cùng các Ban Quản lý KCN đã bắt đầu thí điểm KCN sinh thái tại Ninh Bình và Cần Thơ, nơi năng lượng sạch và hiệu quả sử dụng tài nguyên được tích hợp vào vận hành, minh chứng cho cách tiếp cận đồng bộ và có thể nhân rộng.

Khi chính sách, tài chính và tri thức vận hành cùng nhịp, các KCN không chỉ là nơi tiêu thụ điện, mà đang dần trở thành hạt nhân của một hệ thống năng lượng phân tán, nơi năng lượng sạch và lưu trữ góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế.

Quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp của Việt Nam đã được khởi động, và giai đoạn tiếp theo là mở rộng quy mô, biến các mô hình thí điểm thành chuẩn mực vận hành.

Xanh hóa các KCN nằm ở trung tâm của hành trình đó, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ cộng đồng và củng cố vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong phát triển bền vững.

Với sự hợp tác bền bỉ và mục tiêu chung, các KCN Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu cho tăng trưởng vừa năng động vừa bền vững, nơi sức mạnh kinh tế và trách nhiệm môi trường cùng tiến bước.

Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 2 (PECC2) là một trong những đơn vị đầu tiên tại Việt Nam lắp đặt thử nghiệm hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS). Ảnh: Ngọc Linh